Çin yapay zekâ hisselerinde sert düşüş: 480 milyar dolarlık piyasa değeri kaybı

Çin borsalarında yapay zekâ ve yarı iletken hisselerine gelen satışlarla toplam piyasa değeri yaklaşık 480 milyar dolar azaldı. Satış dalgası son günlerde yoğunlaşırken, teknoloji ağırlıklı STAR50 endeksi hazirandan bu yana yüzde 40 geriledi. Çin ana karası ve Hong Kong piyasalarındaki şirketlerin toplam değeri mayıstan bu yana 2,4 trilyon dolar düştü. CSI300 endeksi de hazirandaki zirvesinin yaklaşık yüzde 20 altına geriledi.

Düşüşün arkasında iki başlık öne çıkıyor: yapay zekâ yatırımlarının beklenen kâra dönüşmemesi ve ABD'nin Çin teknolojilerine yönelik kısıtlamalarını genişletme ihtimali. ABD'nin, Çinli şirketlerin veri merkezlerine parça tedarik edilmesini yasaklamaya yönelik adımlar attığı bildirildi. Pekin yönetimi ise hem sektörü büyütmek için devlet destekli yatırımları artırıyor hem de borsadaki düşüşü durdurmak için devreye girdi.

Değerleme ile kâr arasındaki makas

Yapay zekâ hisseleri artık Çin ana karası ve Hong Kong borsalarının toplam piyasa değerinin yüzde 42'sini, işlem hacminin ise yüzde 57'sini karşılıyor. Goldman Sachs'ın verilerine dayanan bu tablo, teknoloji hisselerindeki dalgalanmanın doğrudan borsanın tamamına yansıdığını gösteriyor.

Değerleme tarafında da sert bir normalleşme görülüyor. STAR50 endeksinin fiyat/kazanç oranı yaklaşık 250 olan zirvesinden 100'e düştü; Nasdaq 100'de bu oran yaklaşık 30 düzeyinde. Optik bileşen üreticileri Zhongji Innolight ve Eoptolink Technology hisseleri, haziran ve temmuzdaki zirve seviyelerinden yaklaşık yüzde 60 geriledi.

Ağustosta halka arz edilen robot üreticisi Unitree'ye bireysel yatırımcılardan gelen talep, satışa sunulan payların 8 bin katına ulaşmıştı. Bu tablo, yapay zekâ ve robotik alanındaki iştahın ne kadar ısındığını gösteriyordu.

Şirketlerin gelir tarafı neden zorlanıyor?

Yapay zekâ şirketlerinin harcamaları artarken gelirlerini aynı hızda büyütmekte zorlandığı ifade ediliyor. Çin'de tüketicilerin harcamalarını sınırlaması, şirketlerin ürünlerinden yeterli gelir elde etmesini güçleştiriyor. İnsansı robotlar ve robot köpekler gibi yeni nesil teknolojiler ise henüz geniş kitlelerin kullanabileceği fiyat ve pratikliğe ulaşmadı.

Dış cephede de baskı var: Çinli üreticilerin dış pazarlara erişiminin zorlaşması ve iç talebin zayıf olması satışlarını artırmalarını sınırlıyor. Bu belirsizlik, yatırımcıların Çin piyasalarına yönelik güvenini zedeliyor.

Uzmanlar, Çin'in yapay zekâ ve robotik yatırımlarının sürmesine rağmen şirketlerin sürdürülebilir kâra ne zaman ulaşacağının hâlâ belirsiz olduğunu belirtiyor. Zhuozhu Investment Management yöneticisi Wang Zhuo, fiyat rekabetinin çip üreticileri ve yapay zekâ tedarikçileri için de kaçınılmaz olduğunu söyledi. Wang'a göre bunun istisnası yok: "Tüm balonlar kaçınılmaz olarak patlar."

Dong Baozhen ise değerlendirmesinde, "Borsa zamanla spekülatif olarak gelişen çılgınca bir boğa dönemine girdi. Artık balonun patladığını görüyoruz" ifadelerini kullandı.

Devlet destekli fonlara giriş

Pekin yönetiminin piyasaya müdahalesi, devlet destekli yatırımcıların işlem yaptığı fonlarda izleniyor. Bu kapsamda 9 borsa yatırım fonuna geçen hafta 128,7 milyar yuan (yaklaşık 963 milyar TL) giriş olduğu bildirildi. Aynı fonlara Nisan 2025'te yaklaşık 140 milyar yuan (yaklaşık 1 trilyon TL) yönlendirilmişti. Pekin ayrıca spekülatif hareketleri sınırlamak amacıyla kaldıraçlı işlemlere ve yüksek frekanslı alım satıma dönük tedbirler uygulamaya koydu.

Kurumsal tarafta görüşler bölünmüş durumda. Asya fonları son üç ayda Çin hisselerinde satışa gitti; HSBC araştırmasına göre buna rağmen bu hisselerdeki ağırlıkları hâlâ yüksek. BNP Paribas Securities'ten William Bratton ise temkinli yatırımcıların bu seviyeleri alım fırsatı olarak görebileceği görüşünde. Goldman Sachs da Innolight ve CXMT dahil çok sayıda Çinli yapay zekâ şirketini güncel yatırım tavsiyesi listesine aldı.

Piyasa uzmanları, şirketlerin kârlılık göstergelerini güçlendirmesi ve somut gelir artışı açıklamaları halinde hisselerde toparlanma öngörüyor. Düzenleyici ve ticari belirsizliklerin sürmesi daha fazla düşüş riskini, küresel talepte beklenmeyen bir canlanma ise yukarı yönlü bir hareketi gündeme getirebilir.